Bandera Stepan

Stepan Bandera
Stepan Bandera – przywódca ukraińskich nacjonalistów

Stepan Bandera – ur. 1 stycznia 1909 r. we wsi Uhrynów Stary, zm. 15 października 1959 r. w Monachium, ukraiński polityk o poglądach szowinistycznych, jeden z przywódców Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Przywódca frakcji OUN-B, zwanej banderowcami, która ponosi odpowiedzialność za zorganizowanie rzezi wołyńskiej.

Urodził się w rodzinie proboszcza greckokatolickiego Andrija Bandery i Myrosławy z domu Głodzińskiej, córki kapłana greckokatolickiego. Podczas nauki w gimnazjum wstąpił do organizacji Płast, największej organizacji wychowawczej dzieci i młodzieży na Ukrainie. W związku z powiązaniem Płasta z ukraińskim nacjonalizmem jego działalność w II Rzeczypospolitej została zakazana. Najpierw na Wołyniu, a dwa lata później, w 1930 roku w Galicji Wschodniej. Od tego czasu skauci ukraińscy zmuszeni byli do prowadzenia działalności nielegalnej, co tym bardziej zbliżało ich w latach 30. do powstałej właśnie OUN.

W 1927 roku Stepan Bandera wstąpił do Ukraińskiej Organizacji Wojskowej, która od 1920 roku działała nielegalnie w Polsce. Początkowo działał w wywiadzie, następnie w wydziale propagandy. Pierwszy raz został aresztowany 14 listopada 1928 roku w Kałuszu, za rozpowszechnianie ulotek UWO. Należał również do Związku Ukraińskiej Młodzieży Nacjonalistycznej. W 1930 roku wstąpił do OUN, gdzie wyróżniał się aktywnością w działalności społecznej i został mianowany referentem propagandy w Egzekutywie. Zajmował się też organizacją akcji antymonopolowej, która miała uszczuplić dochody państwa polskiego z akcyzy.

Na początku 1932 roku został zatrzymany podczas nielegalnego przekraczania granicy polsko-czechosłowackiej. A w 1932 roku spędził trzy miesiące w areszcie śledczym w związku z zabójstwem komisarza policji Czechowskiego, został zwolniony z braku dowodów. W 1933 roku Stepan Bandera objął kierownictwo Egzekutywy Krajowej OUN, a jego wybór został zatwierdzony na konferencji w Pradze, podczas której zdecydowano również o połączeniu UWO i OUN.

W czasie, gdy Stepan Bandera kierował OUN organizacja wzmogła działania terrorystyczne, a ofiarami padali w dużej mierze Ukraińcy i Polacy szukający porozumienia polsko-ukraińskiego. Jedną z ofiar zamachu OUN był Bronisław Pieracki, który porozumienie między Polakami a Ukraińcami widział jedynie przy pominięciu kierownictw radykalnych organizacji. Stepan Bandera został aresztowany w 1934 roku w związku z zabójstwem Bolesława Pierackiego. Jak opisuje historyk Grzegorz Rossoliński-Liebe podczas dwóch procesów Stepan Bandera

„odpowiadał na zadane mu przez sędziego pytania nie po polsku, czyli w języku urzędowym, ale po ukraińsku, czego zabraniało prawo. Został on za to usunięty z sali sądowej. Stawiał przy tym opór policjantom i wykrzykiwał demonstracyjnie po ukraińsku hasła propagandowe oraz obelgi pod adresem sądu i państwa polskiego, co podważało reputację sądu. W ten sposób Bandera próbował zwrócić uwagę międzynarodowych mediów na problem ukraiński w państwie polskim, a sam stawał się „bohaterem” i „męczennikiem” w oczach zarówno swoich radykalnych i fanatycznych rówieśników z OUN, jak i osób niezwiązanych z tą organizacją.”

Na drugim procesie, który odbywał się we Lwowie od 25 maja do 27 czerwca 1936 roku, oskarżeni mogli mówić po ukraińsku,

„co motywowało go do wygłaszania propagandowych monologów i kreowania się na nieustraszonego przywódcę OUN, który z zimną krwią wydaje wyroki śmierci na polskich polityków albo Ukraińców, którzy w jego oczach „zdradzają naród ukraiński”. Te nacjonalistyczno-propagandowe przemówienia i zachowanie Bandery, jak i w mniejszym stopniu innych oskarżonych, mieszały się z faszystowskimi rytuałami OUN, która starała się praktykować ideologię faszyzmu, aby sprawiać wrażenie silnej i liczącej się w Europie organizacji. Takim zachowaniem było między innymi demonstratywne traktowanie Bandery przez oskarżonych członków OUN jak wodza, witanie się na sali sądowej pozdrowieniem „Sława Ukrajini!”, albo próby legitymowania popełnionych mordów własnym kodeksem wartości, według którego tylko OUN wie, co jest dobre i co jest złe dla narodu ukraińskiego i ma prawo zabijać wszystkich ludzi, którzy zagrażają realizacji jej planu, jakim jest zbudowanie państwa ukraińskiego, wprowadzeniu w nim faszystowskiej dyktatury i podporządkowaniu sobie całego społeczeństwa.”

Za zorganizowanie zamachu na Bronisława Pierackiego Stepan Bandera został skazany na karę śmierci, którą na podstawie amnestii zamieniono na dożywocie. Karę odbywał w więzieniach na Świętym Krzyżu i we Wronkach. W konsekwencji postawy na procesie i wyroku, Stepan Bandera stał się idolem części pokolenia młodych Ukraińców, swoich rówieśników. Procesy przed polskimi sądami dały mu rozgłos. Informacje o procesie Bandery ukazywały się nawet w moskiewskiej prasie. Był przedstawiany jako człowiek walczący za sprawę ukraińską. Planowano nawet odbić go z więzienia we Wronkach, a jednym z inicjatorów akcji był Roman Szuchewycz. Przewodniczący Krajowej Egzekutywy OUN nie wyraził zgody na akcję, obawiając się prowokacji polskiej policji, w wyniku której mógł zginąć sam Bandera, którego na wieść o planowanej akcji przeniesiono do więzienia w Brześciu.

Po wybuchu II wojny światowej Stepan Bandera został zwolniony z więzienia 10 lub 13 września 1939 roku. Udał się pieszo w kierunku Lwowa, po drodze nawiązując kontakt z zarządem terenowym OUN. We Lwowie przebywał około dwóch tygodni, nadzorując rozbudowę konspiracyjnej siatki OUN w Galicji Wschodniej, a następnie wraz z bratem Wasylem, zwolnionym z Berezy Kartuskiej i czterema działaczami OUN, przekroczyli nielegalnie linię granicy okupacji sowiecko-niemieckiej i udali się do Krakowa.

W wyniku konfliktu pomiędzy grupą młodych aktywistów, a starszymi działaczami OUN przebywającymi na emigracji z Andrijem Melnykiem na czele. Konflikt ten stał się podstawą rozłamu w OUN na frakcję OUN-B (banderowcy) i OUN-M (melnykowcy). Po rozłamie powstała konieczność utworzenia w ugrupowaniu banderowców nowej struktury bezpieczeństwa. Dlatego w 1940 roku Bandera na tajnym spotkaniu podjął decyzję o utworzeniu Służby Bezpeky. Zajmowała się ona rozpracowywaniem i zwalczaniem melnykowskiej frakcji OUN, wykrywaniem sowieckiej agentury, zbieraniem informacji o ewentualnych niemieckich represjach wymierzonych w OUN-B i przeciwdziałaniem im, rozpracowywaniem polskiego podziemia i kontrolą wewnętrzną OUN-B.

W marcu 1941 roku Stepan Bandera ze swoim współpracownikiem, szefem OUN-B w Generalnym Gubernatorstwie, Romanem Szuchewyczem utworzyli w porozumieniu z Abwehrą złożony z Ukraińców batalion Nachtigall, który działał pod komendą niemiecką. Po ataku Niemiec na ZSRS i opuszczeniu Lwowa przez Armię Czerwoną, jako pierwszy do miasta wkroczył batalion Nachtigall. OUN-B bez porozumienia z Niemcami ogłosiło deklarację niepodległości Ukrainy i utworzyło rząd z Jarosławem Stecką na czele, który przetrwał tylko 12 dni. Cały skład rządu został aresztowany przez Niemców, a sam Stepan Bandera został zatrzymany w Krakowie w areszcie domowym, a następnie odesłany do Berlina.

Podczas ostatecznych rozmów prowadzonych we wrześniu 1941 roku w Berlinie w gmachu byłej ambasady polskiej pomiędzy przedstawicielami Abwehry i OUN-B, zarówno Stepan Bandera, jak i Jarosław Stećko kategorycznie odmówili odwołania deklaracji niepodległości Ukrainy. W konsekwencji zostali 15 września 1941 roku osadzeni w więzieniu w Spandau, a następnie przewiezieni do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen i osadzeni w odizolowanym od reszty obozu oddziale dla więźniów specjalnych, gdzie przebywał również pierwszy dowódca Armii Krajowej Stefan Rowecki.

Banderowcy poddani masowym represjom niemieckim przeszli jesienią 1941 roku do konspiracji, organizując na początku 1943 roku Ukraińską Powstańczą Armię. Podczas pobytu w obozie Stepan Bandera miał możliwość utrzymywania kontaktu ze współpracownikami, m.in. poprzez jego żonę, która pośredniczyła w przekazywaniu listów pomiędzy nim a organizacją. Od marca 1943 roku UPA kierowana przez OUN-B, rozpoczęła ludobójstwo polskiej ludności cywilnej na Wołyniu (rzeź wołyńska), której celem było etniczne oczyszczenie przyszłego państwa ukraińskiego z ludności polskiej, by Polacy nie mogli mieć roszczeń do tych ziem.

Według Wiesława Romanowskiego, autora biografii Stepana BanderyBandera. Terrorysta z Galicji”, przywódca OUN-B jest odpowiedzialny za ludobójstwo Polaków na Wołyniu:

„Choć nie przetrwały dokumenty, podobne do katyńskich, w których byłoby jasno stwierdzone, kto wydał rozkaz wymordowania polskiej ludności, to można wskazać na bezsprzeczną odpowiedzialność polityczną najważniejszych przywódców nacjonalistów ukraińskich, w tym Bandery. Ludzie ci, od lat 20. ubiegłego wieku, głosili w prasie nacjonalistycznej hasło „Ukraina dla Ukraińców”. I to hasło w końcu zostało wcielone w życie.”

OUN-B, która zaplanowała i zorganizowała rzeź wołyńską potocznie nazywana jest „banderowcami”, a upowcy szli zabijać Polaków z bojowym okrzykiem „Bandera!”. Sam Stepan Bandera nigdy nie odciął się od ludobójstwa na Wołyniu, jak i od współpracy z Niemcami.

We wrześniu 1944 roku Stepan Bandera został zwolniony z obozu Sachsenhausen. Fakt ten można wiązać z zawarciem w tym czasie nieformalnego układu między UPA a Niemcami dotyczącym współpracy dywersyjno-wywiadowczej przeciw ZSRS. Abwehra przerzuciła Stepana Banderę i Jarosława Stećkę do Krakowa, skąd nawiązali kontakt z Romanem Szuchewyczem, przekazując mu milion rubli od Niemców i instrukcje Bandery dotyczące walki z Sowietami. Bandera wyraził też gotowość do powrotu na Ukrainę i wzięcia udziału w walkach. Uznano, że przybycie Bandery to za duże ryzyko dla jego osoby. Jako ikona ukraińskiego nacjonalizmu miał organizować wsparcie międzynarodowe dla podziemia ukraińskiego. Stepan Bandera opowiadał się też za walką po stronie Niemiec „do końca, jakikolwiek by on był”.

Po zakończeniu II wojny światowej ukrywał się w Monachium w amerykańskiej strefie okupacyjnej, pod nazwiskiem Stefan Popel. Jego ochronę mieli stanowić, według amerykańskiego raportu wywiadowczego sprzed 1947 roku, byli esesmani. W związku z sytuacją po wojnie i swoim położeniem, ciężko mu było zaakceptować się w roli symbolicznego przywódcy, który miał mały wpływ na działania OUN. Doprowadziło to do kolejnego konfliktu w organizacji i rozłamu. W lutym 1946 roku, w Monachium powstały Zagraniczne Formacje OUN, na czele których stanął Stepan Bandera. Centralny Prowid OUN obradujący w konspiracji na Ukrainie wezwał obie strony do zaprzestania waśni i zjednoczenia. To stanowisko spowodowało odejście Bandery w 1950 roku z funkcji przewodniczącego i załagodzenie sporu. Bandera mimo to nadal miał spory wpływ na działania Zagranicznych Formacji OUN, kierując nim „zza kulis”.

Stepan Bandera był wspierany w tym okresie przez brytyjski wywiad Secret Intelligence Service (MI6). Od 1946 roku i powstania Zagranicznych Formacji OUN wspierał je finansowo i logistycznie. Szkolono agentów i wysyłano ich drogą zrzutów lotniczych na Ukrainę. MI6 sponsorowało Banderę do 1954 roku, mimo sprzeciwów CIA, a współpraca została zerwana w wyniku sowieckich prowokacji. Grupa Bandery kontynuowała działalność na własną rękę, finansując swoją siatkę szpiegowską fałszywymi dolarami. Publikowano własną gazetę i używano terroru wobec przeciwników politycznych. Zachodnioniemiecka policja szacowała, że do 1960 roku ugrupowanie Bandery dokonało po II wojnie światowej około 100 zabójstw w RFN.

W 1956 roku Stepan Bandera zoferował swoje usługi wywiadowi zachodnioniemieckiemu (BND) w zamian za pieniądze i broń. Pomimo ostrzeżeń CIA Niemcy nawiązali z nim współpracę. Zapewniło mu to ochronę przed zamiarami bawarskiego rządu i lokalnej policji, które szykowały przeciw jego organizacji akcję z powodu różnorakich przestępstw – od fałszerstw do porywania ludzi. W 1957 roku Nikita Chruszczow nakazał zabójstwo liderów emigracyjnego OUN, w tym Stepana Bandery. Zginął 15 października 1959 roku w zamachu wykonanym w Monachium przez agenta KGB Bohdana Staszynskiego przy użyciu specjalnego pistoletu rozpylającego cyjanek.

Stepan Bandera Grafika

Program TVP Stepan Bandera na Kresach z udziałem m.in. ks. Tadeusza Isakowicza-Zaleskiego:

Część 1

Część 2

Część 3

Got Something To Say:

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*
*