Powstanie styczniowe w kulturze

[ Strona informacyjna: Powstanie styczniowe ]

[ Przyczyny ] [ Przebieg ] [ Skutki ]
[ Powstanie styczniowe w kulturze ] [ Uczestnicy ]
[ Filmy ] [ Książki ] [ Muzyka ] [ Wykłady ]

Powstanie styczniowe i jego klęska znalazło swoje miejsce w polskiej kulturze. Dzięki artystom budującym pamięć o Powstaniu, ale także prowadzącym polemikę z jego zasadnością pamięć o nim utrwaliła się w świadomości narodowej i miała ogromny wpływ na późniejsze postawy walczących o niepodległość Polski w 1918, 1920 roku czy w czasie II wojny światowej.  Szczególnie szeroko Powstanie styczniowe zostało przedstawione w literaturze:

"Gloria victis" - Eliza Orzeszkowa
"Nad Niemnem" - Eliza Orzeszkowa

"Dwie głowy ptaka" - Władysław Terlecki
"Powrót z carskiego sioła" - Władysław Terlecki
"Spisek" - Władysław Terlecki

"Koroniarz w Galicji" - Jan Lam

"Omyłka" - Bolesław Prus

"Echa leśne" - Stefan Żeromski
"Rozdziobią nad kruki, wrony" - Stefan Żeromski
"Uroda życia" - Stefan Żeromski
"Wierna rzeka" - Stefan Żeromski

Wiersze o Powstaniu styczniowym:

"Czarny krzyżyk" - Brunon Bielawski
"Fortepian Szopena" - Cyprian Kamil Norwid
"W dwudziestopięcioletnią rocznicę powstania 1863 roku" - Adam Asnyk

Zobacz też książki historyczne o Powstaniu styczniowym.

Powstanie styczniowe stało się też tematem malarzy. Obraz Powstania styczniowego, jaki utrwalił się także współcześnie, mamy dzięki rysunkom i obrazom Artura Grottgera. Powstanie utrwalił też na swoich obrazach Maksymilian Gierymski, a także Jan Matejko. Przejmujące obrazy pokazujące los Powstańców po jego upadku malował Jacek Malczewski. Oto najbardziej znane obrazy przedstawiające Powstanie styczniowe:

"Branka" - Artur Grottger
"Bitwa" - Artur Grottger
"Kucie kos" - Artur Grottger
"Pożegnanie Powstańca" - Artur Grottger
"Żałobne wieści" - Artur Grottger

"Epizod z Powstania 1863 roku"  - Józef Chełmoński

"Polonia - Rok 1863" - Jan Matejko

"Pożegnanie Europy" - Aleksander Sochaczewski

"Patrol powstańczy - pikieta" - Maksymilian Gierymski
"Powstaniec z 1863 roku" - Maksymilian Gierymski

"Ranny Powstaniec" - Stanisław Witkiewicz

"Śmierć na etapie" - Jacek Malczewski

W okresie Powstania styczniowego, a także po jego upadku powstało wiele pieśni, które starały się oddać ducha tego narodowego zrywu. W pieśniach przechowywana była też pamięć o Powstaniu. Towarzyszyły one żołnierzom walczącym o niepodległość Polski, czy to w czasie wojny polsko-bolszewickiej, na frontach II wojny światowej, a nawet w Powstaniu warszawskim. Pieśni te są również chętnie śpiewane współcześnie. Zobacz: Muzyka o Powstaniu styczniowym.